มีแรงแต่ไม่มีงาน? แยกงานบวก งานลบ และงานศูนย์จากทิศทาง

✈ ก่อนแทนสูตรงาน ให้ถามว่าแรงใดและวัตถุเคลื่อนทางไหน เข้าใจ W = Fd cos θ พร้อมโจทย์ภาษาอังกฤษ 3 ข้อและเฉลยภาษาไทย ✮✮✮✮✮
✈ ออกแรงมากไม่ได้แปลว่างานของแรงนั้นต้องมากเสมอ ในฟิสิกส์ต้องระบุว่าเป็นงานของแรงใด กระทำต่อวัตถุใด และวัตถุมีการกระจัดทิศไหน บทเรียนนี้ใช้แบบจำลองแรงคงที่กับการเคลื่อนที่แนวตรง ตัวอย่างและโจทย์จัดทำใหม่เพื่อฝึกพื้นฐาน ไม่ใช่ข้อสอบจริง
1. เริ่มจากสูตรที่มีทิศทาง
งานของแรงคงที่คำนวณได้จาก W = Fd cos θ
F คือขนาดแรง หน่วยนิวตัน (N)
d คือขนาดการกระจัด หน่วยเมตร (m)
θ คือมุมระหว่างแรงกับการกระจัด
W มีหน่วยจูล (J) โดย 1 J = 1 N·m
ตัวคูณ cos θ ทำให้เฉพาะองค์ประกอบของแรงตามแนวการกระจัดมีส่วนในงาน สูตรนี้ไม่ใช่การนำขนาดแรงคูณระยะทางรวมทุกกรณี ถ้าแรงหรือแนวทางเปลี่ยน ต้องพิจารณาตามช่วงหรือใช้วิธีที่เหมาะสม
2. แรงทิศเดียวกับการกระจัด: งานเป็นบวก
วัตถุเคลื่อนทางขวา 4 m และมีแรงคงที่ 30 N กระทำทางขวา มุม θ = 0° จึงได้ W = 30 × 4 × 1 = 120 J
คำตอบนี้เป็นงานของแรง 30 N ที่ระบุ ยังไม่ใช่งานสุทธิ หากมีแรงอื่นที่ทำงานด้วยต้องรวมงานของแรงเหล่านั้นด้วย
3. แรงตั้งฉาก: งานของแรงนั้นเป็นศูนย์
สมมติวัตถุเคลื่อนในแนวราบ โดยพิจารณาแรงแนวดิ่งที่ตั้งฉากกับการกระจัด จะได้ θ = 90° และ cos 90° = 0 งานของแรงแนวดิ่งนั้นจึงเป็น 0 J
การถือวัตถุให้อยู่สูงคงที่แล้วเคลื่อนแนวราบเป็นภาพจำได้ แต่ในสถานการณ์จริงอาจมีการขยับขึ้นลงหรือแรงแนวอื่น ต้องยึดเงื่อนไขของโจทย์ คำว่างานเป็นศูนย์ไม่ได้หมายความว่าร่างกายไม่ใช้พลังงานหรือไม่เหนื่อย
4. แรงสวนทาง: งานเป็นลบ
ถ้าแรงเสียดทานคงที่ 8 N ต้านการเคลื่อนที่ที่เป็นแนวตรงระยะ 5 m จะได้ θ = 180° และ cos 180° = −1
งานของแรงเสียดทาน = 8 × 5 × (−1) = −40 J
เครื่องหมายลบบอกทิศการถ่ายเทพลังงานผ่านแรงนี้ ไม่ใช่ว่าคำนวณผิด และไม่ใช่ค่าขนาดแรงติดลบ
ถ้ามีแรงดึงทำงาน +40 J พร้อมกับแรงเสียดทานทำงาน −40 J โดยแรงอื่นทำงานเป็นศูนย์ งานสุทธิจะเป็น 0 J วัตถุยังเคลื่อนที่ด้วยอัตราเร็วคงที่ได้
5. แบบฝึกภาษาอังกฤษ 3 ข้อ
Question 1: A constant force of 10 N acts at 60° to a straight displacement of 3 m. What is the work done by this force? Use cos 60° = 0.5.
A. 0 J
B. 5 J
C. 10 J
D. 15 J
E. 30 J
Question 2: A box moves 6 m horizontally. A constant vertical force of 20 N acts on it throughout the motion. What is the work done by this vertical force?
A. −120 J
B. −20 J
C. 0 J
D. 20 J
E. 120 J
Question 3: A constant resistive force of 5 N acts directly opposite to a straight displacement of 4 m. What is the work done by this resistive force?
A. −20 J
B. −5 J
C. 0 J
D. 5 J
E. 20 J
6. เฉลยและเคล็ดตรวจเร็ว
ข้อ 1 ตอบ D: W = 10 × 3 × 0.5 = 15 J แรงเอียงจึงใช้เพียงองค์ประกอบตามการกระจัด
ข้อ 2 ตอบ C: แรงแนวดิ่งตั้งฉากกับการกระจัดแนวราบ งานของแรงนี้ = 20 × 6 × 0 = 0 J ไม่ต้องคูณได้ 120 แล้วตอบทันที
ข้อ 3 ตอบ A: แรงสวนการกระจัด W = 5 × 4 × (−1) = −20 J
เคล็ดคือดูเครื่องหมายก่อนคำนวณ หากแรงมีองค์ประกอบไปทางเดียวกับการกระจัด งานเป็นบวก ถ้าสวนทางเป็นลบ ถ้าตั้งฉากเป็นศูนย์ หรือถ้าไม่มีการกระจัดเลย งานของแรงต่อวัตถุนั้นก็เป็นศูนย์ในแบบจำลองนี้
7. งานของแรงหนึ่งแรงกับงานสุทธิต่างกัน
งานสุทธิคือผลรวมงานจากแรงทั้งหมด และเท่ากับการเปลี่ยนพลังงานจลน์ในกรอบที่ใช้ทฤษฎีบทงาน–พลังงานได้ อย่าใช้ “วัตถุยังเคลื่อนที่” เป็นเหตุผลว่างานสุทธิต้องเป็นบวก วัตถุอาจมีพลังงานจลน์อยู่ก่อนแล้วและกำลังเคลื่อนด้วยอัตราเร็วคงที่ได้
เมื่อทำโจทย์ ให้เขียนสามบรรทัด: แรงที่พิจารณา → ทิศการกระจัด → มุมระหว่างกัน แล้วค่อยแทนสูตรและตรวจหน่วย
8. อ่านต่อและแหล่งอ้างอิง
ฝึกแนวคิดแรงลัพธ์เป็นศูนย์ที่ https://studentpilotthai.com/articles/net-force และฝึกการอ่านข้อมูลการเคลื่อนที่ที่ https://studentpilotthai.com/articles/speed-time-graph-area
ตรวจหลักเรื่องงานและเครื่องหมายกับ OpenStax, College Physics 2e, Section 7.1: Work: The Scientific Definition (ลิงก์ในแหล่งอ้างอิง ตรวจ 4 พฤศจิกายน 2569) ภาพและตัวอย่างในบทความสร้างใหม่ ไม่คัดลอกโจทย์หรือภาพจากตำรา
✮✮✮✮✮ ครบทุกเรื่องการสอบ Student Pilot สนใจสอบถามทาง Line : @tutorferry
ผู้เขียน: Captain Ferry
แหล่งอ้างอิง
นำความรู้ไปลองทำโจทย์
ทดลองฟรี 9 ข้อ รวม Math, Physics และ Aptitude · 1 ครั้งต่อบัญชี
ทดลอง Mock Testดูแพ็กเกจจากบทความสู่แผนฝึกและแพ็กเกจ
อ่านหลักการเพิ่มเติม เลือกชุดฝึก และเปรียบเทียบสิทธิ์ในแพ็กเกจตามเรื่องที่สนใจ
ฟิสิกส์สอบนักบิน: ทบทวนหลักการและฝึก Physics Student Pilot →