Student PilotBY TUTOR FERRY
← บทความทั้งหมด

มีแรงแต่ไม่มีงาน? แยกงานบวก งานลบ และงานศูนย์จากทิศทาง

โดย Captain Ferry · Physics · 4/11/2569

แชร์บทความนี้
FacebookLINEXThreadsWhatsAppTelegramLinkedInPinterestอีเมล

สำหรับ Instagram, TikTok หรือแอปอื่น: คัดลอกข้อความไปวางในแอป หรือเลือกจากเมนูแชร์เมื่ออุปกรณ์รองรับ

แผนภาพแรงและการกระจัดสามกรณี แรงทิศเดียวกันให้งานบวก แรงตั้งฉากให้งานศูนย์ และแรงสวนทางให้งานลบ

✈ ก่อนแทนสูตรงาน ให้ถามว่าแรงใดและวัตถุเคลื่อนทางไหน เข้าใจ W = Fd cos θ พร้อมโจทย์ภาษาอังกฤษ 3 ข้อและเฉลยภาษาไทย ✮✮✮✮✮

✈ ออกแรงมากไม่ได้แปลว่างานของแรงนั้นต้องมากเสมอ ในฟิสิกส์ต้องระบุว่าเป็นงานของแรงใด กระทำต่อวัตถุใด และวัตถุมีการกระจัดทิศไหน บทเรียนนี้ใช้แบบจำลองแรงคงที่กับการเคลื่อนที่แนวตรง ตัวอย่างและโจทย์จัดทำใหม่เพื่อฝึกพื้นฐาน ไม่ใช่ข้อสอบจริง

1. เริ่มจากสูตรที่มีทิศทาง

งานของแรงคงที่คำนวณได้จาก W = Fd cos θ

F คือขนาดแรง หน่วยนิวตัน (N)

d คือขนาดการกระจัด หน่วยเมตร (m)

θ คือมุมระหว่างแรงกับการกระจัด

W มีหน่วยจูล (J) โดย 1 J = 1 N·m

ตัวคูณ cos θ ทำให้เฉพาะองค์ประกอบของแรงตามแนวการกระจัดมีส่วนในงาน สูตรนี้ไม่ใช่การนำขนาดแรงคูณระยะทางรวมทุกกรณี ถ้าแรงหรือแนวทางเปลี่ยน ต้องพิจารณาตามช่วงหรือใช้วิธีที่เหมาะสม

2. แรงทิศเดียวกับการกระจัด: งานเป็นบวก

วัตถุเคลื่อนทางขวา 4 m และมีแรงคงที่ 30 N กระทำทางขวา มุม θ = 0° จึงได้ W = 30 × 4 × 1 = 120 J

คำตอบนี้เป็นงานของแรง 30 N ที่ระบุ ยังไม่ใช่งานสุทธิ หากมีแรงอื่นที่ทำงานด้วยต้องรวมงานของแรงเหล่านั้นด้วย

3. แรงตั้งฉาก: งานของแรงนั้นเป็นศูนย์

สมมติวัตถุเคลื่อนในแนวราบ โดยพิจารณาแรงแนวดิ่งที่ตั้งฉากกับการกระจัด จะได้ θ = 90° และ cos 90° = 0 งานของแรงแนวดิ่งนั้นจึงเป็น 0 J

การถือวัตถุให้อยู่สูงคงที่แล้วเคลื่อนแนวราบเป็นภาพจำได้ แต่ในสถานการณ์จริงอาจมีการขยับขึ้นลงหรือแรงแนวอื่น ต้องยึดเงื่อนไขของโจทย์ คำว่างานเป็นศูนย์ไม่ได้หมายความว่าร่างกายไม่ใช้พลังงานหรือไม่เหนื่อย

4. แรงสวนทาง: งานเป็นลบ

ถ้าแรงเสียดทานคงที่ 8 N ต้านการเคลื่อนที่ที่เป็นแนวตรงระยะ 5 m จะได้ θ = 180° และ cos 180° = −1

งานของแรงเสียดทาน = 8 × 5 × (−1) = −40 J

เครื่องหมายลบบอกทิศการถ่ายเทพลังงานผ่านแรงนี้ ไม่ใช่ว่าคำนวณผิด และไม่ใช่ค่าขนาดแรงติดลบ

ถ้ามีแรงดึงทำงาน +40 J พร้อมกับแรงเสียดทานทำงาน −40 J โดยแรงอื่นทำงานเป็นศูนย์ งานสุทธิจะเป็น 0 J วัตถุยังเคลื่อนที่ด้วยอัตราเร็วคงที่ได้

5. แบบฝึกภาษาอังกฤษ 3 ข้อ

Question 1: A constant force of 10 N acts at 60° to a straight displacement of 3 m. What is the work done by this force? Use cos 60° = 0.5.

A. 0 J

B. 5 J

C. 10 J

D. 15 J

E. 30 J

Question 2: A box moves 6 m horizontally. A constant vertical force of 20 N acts on it throughout the motion. What is the work done by this vertical force?

A. −120 J

B. −20 J

C. 0 J

D. 20 J

E. 120 J

Question 3: A constant resistive force of 5 N acts directly opposite to a straight displacement of 4 m. What is the work done by this resistive force?

A. −20 J

B. −5 J

C. 0 J

D. 5 J

E. 20 J

6. เฉลยและเคล็ดตรวจเร็ว

ข้อ 1 ตอบ D: W = 10 × 3 × 0.5 = 15 J แรงเอียงจึงใช้เพียงองค์ประกอบตามการกระจัด

ข้อ 2 ตอบ C: แรงแนวดิ่งตั้งฉากกับการกระจัดแนวราบ งานของแรงนี้ = 20 × 6 × 0 = 0 J ไม่ต้องคูณได้ 120 แล้วตอบทันที

ข้อ 3 ตอบ A: แรงสวนการกระจัด W = 5 × 4 × (−1) = −20 J

เคล็ดคือดูเครื่องหมายก่อนคำนวณ หากแรงมีองค์ประกอบไปทางเดียวกับการกระจัด งานเป็นบวก ถ้าสวนทางเป็นลบ ถ้าตั้งฉากเป็นศูนย์ หรือถ้าไม่มีการกระจัดเลย งานของแรงต่อวัตถุนั้นก็เป็นศูนย์ในแบบจำลองนี้

7. งานของแรงหนึ่งแรงกับงานสุทธิต่างกัน

งานสุทธิคือผลรวมงานจากแรงทั้งหมด และเท่ากับการเปลี่ยนพลังงานจลน์ในกรอบที่ใช้ทฤษฎีบทงาน–พลังงานได้ อย่าใช้ “วัตถุยังเคลื่อนที่” เป็นเหตุผลว่างานสุทธิต้องเป็นบวก วัตถุอาจมีพลังงานจลน์อยู่ก่อนแล้วและกำลังเคลื่อนด้วยอัตราเร็วคงที่ได้

เมื่อทำโจทย์ ให้เขียนสามบรรทัด: แรงที่พิจารณา → ทิศการกระจัด → มุมระหว่างกัน แล้วค่อยแทนสูตรและตรวจหน่วย

8. อ่านต่อและแหล่งอ้างอิง

ฝึกแนวคิดแรงลัพธ์เป็นศูนย์ที่ https://studentpilotthai.com/articles/net-force และฝึกการอ่านข้อมูลการเคลื่อนที่ที่ https://studentpilotthai.com/articles/speed-time-graph-area

ตรวจหลักเรื่องงานและเครื่องหมายกับ OpenStax, College Physics 2e, Section 7.1: Work: The Scientific Definition (ลิงก์ในแหล่งอ้างอิง ตรวจ 4 พฤศจิกายน 2569) ภาพและตัวอย่างในบทความสร้างใหม่ ไม่คัดลอกโจทย์หรือภาพจากตำรา

✮✮✮✮✮ ครบทุกเรื่องการสอบ Student Pilot สนใจสอบถามทาง Line : @tutorferry

ผู้เขียน: Captain Ferry

แหล่งอ้างอิง

นำความรู้ไปลองทำโจทย์

ทดลองฟรี 9 ข้อ รวม Math, Physics และ Aptitude · 1 ครั้งต่อบัญชี

ทดลอง Mock Testดูแพ็กเกจ

จากบทความสู่แผนฝึกและแพ็กเกจ

อ่านหลักการเพิ่มเติม เลือกชุดฝึก และเปรียบเทียบสิทธิ์ในแพ็กเกจตามเรื่องที่สนใจ

ฟิสิกส์สอบนักบิน: ทบทวนหลักการและฝึก Physics Student Pilot →

โจทย์แรง การเคลื่อนที่ และพลังงาน สำหรับฟิสิกส์สอบนักบิน →