โมเมนต์ของแรง: เลือกระยะตั้งฉากก่อนคูณ พร้อมโจทย์ SP 3 ข้อ

✈ ดันแรงเท่ากัน ทำไมหมุนได้ไม่เท่ากัน? อ่านแนวแรงและระยะตั้งฉากก่อนหาโมเมนต์ พร้อมแบบฝึก ✮✮✮✮✮
✈ ดันประตูด้วยแรงเท่ากัน แต่ดันใกล้บานพับกับไกลบานพับให้ผลต่างกันอย่างไร? สำหรับโจทย์โมเมนต์ของแรง จุดสำคัญคือเลือกจุดหมุนและวัดระยะให้ถูก บทนี้ช่วยผู้เตรียมสอบ Student Pilot ฝึกอ่านภาพก่อนคำนวณ เป็นความรู้พื้นฐานและโจทย์แต่งขึ้นใหม่ ไม่ใช่ข้อสอบจริงหรือคำแนะนำการปฏิบัติการบิน
1. โมเมนต์ของแรงวัดแนวโน้มการทำให้หมุน
แรงอาจมีแนวโน้มทำให้วัตถุหมุนรอบจุดหรือแกนที่เลือก ขนาดของโมเมนต์ของแรง หรือ torque หาได้จาก
τ = F × d
F คือขนาดแรง หน่วย N
d คือระยะตั้งฉากจากจุดหมุนถึงแนวแรง หน่วย m
τ มีหน่วย N·m
แนวแรงหมายถึงเส้นตรงที่ลากต่อไปตามทิศของแรง อย่าเลือกเพียงความยาวจากจุดหมุนถึงจุดออกแรงโดยไม่ดูมุม ระยะนั้นจะเท่ากับ d ก็ต่อเมื่อแรงตั้งฉากกับเส้นจากจุดหมุนไปจุดออกแรง
2. วาด 3 อย่างก่อนแทนสูตร
1) ทำเครื่องหมายจุดหมุน O
2) ลากแนวแรงผ่านลูกศรแรง
3) ลากเส้นตั้งฉากจาก O ไปถึงแนวแรง ระยะนี้คือ d
เมื่อแนวแรงผ่านจุดหมุน จะมี d = 0 และโมเมนต์ของแรงนั้นรอบจุดหมุนนี้เป็นศูนย์ แม้แรงจะไม่เป็นศูนย์ก็ตาม ไม่ควรสรุปว่าแรงไม่มีผลต่อการเคลื่อนที่ทุกแบบ หรือวัตถุต้องหยุดเสมอ
ถ้ากำหนดระยะ r จาก O ถึงจุดออกแรง และ θ เป็นมุมระหว่างเวกเตอร์ r กับแรง F จะใช้ d = r sin θ และ τ = rF sin θ ได้ สูตรนี้ให้ขนาดโมเมนต์ ส่วนทิศต้องพิจารณาแยก
3. ตัวอย่างเปรียบเทียบระยะและมุม
ตัวอย่าง A: ออกแรง 20 N ตั้งฉากกับคาน ที่ระยะ 0.30 m จากจุดหมุน
τ = 20 × 0.30 = 6 N·m
ถ้าใช้แรงเดิมตั้งฉากที่ระยะ 0.60 m จะได้ 12 N·m เพราะระยะตั้งฉากเพิ่มสองเท่า
ตัวอย่าง B: r = 0.40 m และ F = 30 N แต่ทำมุม 30° กับ r
d = 0.40 × sin 30° = 0.20 m
τ = 30 × 0.20 = 6 N·m
ถ้าคูณ 30 × 0.40 ทันทีจะได้ 12 N·m ซึ่งเป็นค่าของกรณีแรงตั้งฉาก ไม่ตรงกับมุมของตัวอย่างนี้
ในโจทย์สมมติทั้งหมดนี้ คานเป็นวัตถุแข็งและเราพิจารณาแรงที่ระบุ ไม่ใช้ตัวอย่างเป็นเหตุผลให้ทดลองเพิ่มด้ามเครื่องมือหรือออกแรงกับอุปกรณ์จริงโดยไม่ทราบข้อกำหนด
4. แยกทิศหมุนก่อนบวกโมเมนต์
มองภาพจากด้านที่โจทย์ระบุ แล้วเลือกให้ทวนเข็มเป็นบวกและตามเข็มเป็นลบอย่างสม่ำเสมอในข้อนั้น
สมมติคานแนวนอนมีจุดหมุนที่ปลายซ้าย แรง A กดลง 10 N ที่ระยะ 0.50 m ให้โมเมนต์ตามเข็มขนาด 5 N·m ส่วนแรง B ดันขึ้น 8 N ที่ระยะ 0.25 m ให้โมเมนต์ทวนเข็มขนาด 2 N·m
โมเมนต์ลัพธ์ = +2 − 5 = −3 N·m
จึงมีขนาด 3 N·m ในทิศตามเข็ม
อย่าบวกเฉพาะขนาด 5 + 2 เพราะแรงสองแรงทำให้หมุนคนละทาง และการบอกสมดุลของวัตถุแข็งทั้งชิ้นต้องพิจารณาทั้งแรงลัพธ์กับโมเมนต์ลัพธ์ ไม่ใช้โมเมนต์ลัพธ์เป็นศูนย์เพียงเงื่อนไขเดียว
5. Practice: 3 questions
โจทย์แต่งขึ้นเพื่อฝึก มีคำตอบถูกหนึ่งตัวเลือกต่อข้อ
Question 1
A 25 N force acts perpendicular to a lever at a point 20 cm from the pivot. What is the magnitude of the torque about the pivot?
A. 0.5 N·m
B. 5 N·m
C. 12.5 N·m
D. 50 N·m
E. 500 N·m
Hint: แปลง cm เป็น m ก่อนคูณ
Question 2
A 40 N force is applied at the end of a 0.50 m lever. The angle between the position vector from the pivot to the force application point and the force is 30°. What is the torque magnitude?
A. 5 N·m
B. 10 N·m
C. 20 N·m
D. 40 N·m
E. 80 N·m
Hint: ระยะตั้งฉากเท่ากับ 0.50 × sin 30°
Question 3
A horizontal lever is pivoted at its left end. A downward force of 12 N acts 0.40 m to the right of the pivot. An upward force of 10 N acts 0.30 m to the right of the pivot. Ignoring all other torques, what is the net torque?
A. 1.8 N·m clockwise
B. 1.8 N·m counterclockwise
C. 3.0 N·m clockwise
D. 4.8 N·m counterclockwise
E. 7.8 N·m clockwise
Hint: หาโมเมนต์ทีละแรงแล้วใส่เครื่องหมายตามทิศ
6. เฉลยและทางลัด
ข้อ 1 ตอบ B: 20 cm = 0.20 m จึง τ = 25 × 0.20 = 5 N·m
ทางลัด: 0.20 คือ 1/5 จึง 25 ÷ 5 = 5 ตรวจว่าหน่วยระยะถูกก่อนใช้ทางลัด
Type: Calculation | Topic: Perpendicular torque | Difficulty: Basic
ข้อ 2 ตอบ B: d = 0.50 × 0.5 = 0.25 m จึง τ = 40 × 0.25 = 10 N·m
ทางลัด: ที่มุม 30° ค่า sin เท่ากับ 1/2 จึงได้ครึ่งหนึ่งของกรณีแรงตั้งฉากที่ r และ F เท่าเดิม
Type: Calculation | Topic: Force angle | Difficulty: Moderate
ข้อ 3 ตอบ A: แรงกดลงให้ 12 × 0.40 = 4.8 N·m ตามเข็ม แรงดันขึ้นให้ 10 × 0.30 = 3.0 N·m ทวนเข็ม รวม +3.0 − 4.8 = −1.8 N·m จึงตามเข็มขนาด 1.8 N·m
ทางลัด: เมื่อมีสองโมเมนต์ตรงข้ามกัน ใช้ขนาดมากลบขนาดน้อย แล้วใช้ทิศของตัวที่มากกว่า แต่ต้องตรวจทิศให้ถูกก่อน
Type: Calculation | Topic: Net torque | Difficulty: Moderate
หน่วย N·m มีมิติเดียวกับหน่วยงาน แต่ torque เป็นคนละปริมาณกับงาน ในบทนี้เขียน N·m เพื่อบอกโมเมนต์ ไม่เรียกคำตอบว่า “จูล”
7. ฝึก 10 นาทีและจดข้อผิดพลาดให้ตรงจุด
นาที 1–3 เลือกโจทย์หนึ่งข้อแล้ววาดจุดหมุน แนวแรง และระยะตั้งฉาก
นาที 4–6 ทำโจทย์โดยเขียนหน่วยทุกบรรทัด
นาที 7–8 เปลี่ยนเพียงระยะหรือมุม แล้วอธิบายว่าคำตอบควรเพิ่มหรือลดก่อนคำนวณ
นาที 9–10 แยกข้อผิดพลาดเป็น “ระยะไม่ตั้งฉาก / หน่วย / ทิศหมุน / เลขคำนวณ” เพื่อเลือกฝึกครั้งถัดไป ไม่รับประกันคะแนนหรือผลสอบ
อ่านต่อเพื่อแยกงานออกจากโมเมนต์:
https://studentpilotthai.com/articles/work-force-direction
ทบทวนแรงลัพธ์และการเคลื่อนที่:
https://studentpilotthai.com/articles/net-force
8. แหล่งอ้างอิงและการเรียนต่อ
ตรวจหลักการวันที่ 8 พฤศจิกายน 2569 จาก OpenStax University Physics Volume 1 หัวข้อ 10.6 Torque:
https://openstax.org/books/university-physics-volume-1/pages/10-6-torque
ตัวอย่าง โจทย์ และแผนภาพสร้างขึ้นใหม่ บทความนี้ไม่ใช่ประกาศรับสมัครหรือเกณฑ์คัดเลือกของสายการบิน
ผู้เขียน: Captain Ferry
✮✮✮✮✮ ครบทุกเรื่องการสอบ Student Pilot สนใจสอบถามทาง Line : @tutorferry พร้อมแจ้งหัวข้อที่อยากฝึก เช่น แนวแรง ระยะตั้งฉาก หรือการรวมโมเมนต์
แหล่งอ้างอิง
นำความรู้ไปลองทำโจทย์
ทดลองฟรี 9 ข้อ รวม Math, Physics และ Aptitude · 1 ครั้งต่อบัญชี
ทดลอง Mock Testดูแพ็กเกจจากบทความสู่แผนฝึกและแพ็กเกจ
อ่านหลักการเพิ่มเติม เลือกชุดฝึก และเปรียบเทียบสิทธิ์ในแพ็กเกจตามเรื่องที่สนใจ
ฟิสิกส์สอบนักบิน: ทบทวนหลักการและฝึก Physics Student Pilot →