Student PilotBY TUTOR FERRY
← บทความทั้งหมด

เลือกทีมกับจัดตำแหน่งต่างกันอย่างไร? แยก nCr และ nPr ก่อนแทนสูตร

โดย Captain Ferry · Math · 7/11/2569

แชร์บทความนี้
FacebookLINEXThreadsWhatsAppTelegramLinkedInPinterestอีเมล

สำหรับ Instagram, TikTok หรือแอปอื่น: คัดลอกข้อความไปวางในแอป หรือเลือกจากเมนูแชร์เมื่ออุปกรณ์รองรับ

แผนภาพเปรียบเทียบ A กับ B ในหน้าที่ผู้นำและผู้จดซึ่งสลับแล้วเป็นคนละผลลัพธ์ กับทีม A B ที่ไม่แยกตำแหน่งและถือเป็นทีมเดียวกัน

✈ คนกลุ่มเดิม แต่สลับหน้าที่แล้วนับใหม่ไหม? แยกการเลือกกับการเรียงด้วยตัวอย่างและโจทย์ 3 ข้อ ✮✮✮✮✮

✈ เห็นคำว่า “เลือก 2 คน” แล้วใช้ nCr ทันทีอาจพลาด ถ้าสองคนนั้นต้องรับหน้าที่ต่างกัน ให้ถามก่อนว่า เมื่อสลับคนระหว่างตำแหน่งแล้วถือเป็นผลลัพธ์ใหม่หรือไม่ บทนี้ฝึกแยกการเรียงและการเลือกสำหรับผู้เตรียมสอบ Student Pilot ด้วยสถานการณ์สมมติ ไม่ใช่ข้อมูลข้อสอบจริงของสายการบิน

1. เริ่มจากนิยามหนึ่งผลลัพธ์

สมมติมีผู้ฝึก 4 คน A, B, C, D ต้องเลือก 2 คนไปทำกิจกรรม โดยไม่มีตำแหน่งต่างกัน ทีม {A, B} กับ {B, A} เป็นทีมเดียวกัน ผลลัพธ์ที่สนใจคือ “มีใครอยู่ในทีม” ไม่ใช่ใครถูกเรียกชื่อก่อน

แต่ถ้าเลือกหนึ่งคนเป็นผู้นำและอีกคนเป็นผู้จดบันทึก A เป็นผู้นำกับ B จดบันทึก เป็นคนละผลลัพธ์กับ B เป็นผู้นำกับ A จดบันทึก แม้ใช้คนคู่เดิม

จึงต้องอ่านหน้าที่ เงื่อนไขการซ้ำ และสิ่งที่โจทย์ต้องการนับก่อนมองคำว่า choose, select หรือ arrange คำเดียวไม่พอจะบอกสูตร

2. นับแบบมีตำแหน่งก่อน: nPr

เมื่อวัตถุหรือคนต่างกันทั้งหมด มี n ตัว เลือก r ตัวมาเรียงใน r ตำแหน่ง โดยไม่ใช้ตัวเดิมซ้ำ:

nPr = n! ÷ (n − r)!

เครื่องหมาย ! คือแฟกทอเรียล เช่น 4! = 4 × 3 × 2 × 1 และกำหนด 0! = 1 ใช้สูตรนี้เมื่อ n และ r เป็นจำนวนเต็มที่ 0 ≤ r ≤ n

จากคน 4 คน เลือกผู้นำหนึ่งคนและผู้จดบันทึกอีกคน โดยแต่ละคนรับได้หน้าที่เดียว:

ช่องผู้นำมี 4 ทางเลือก เมื่อเลือกแล้ว ช่องผู้จดเหลือ 3 ทางเลือก

รวม 4 × 3 = 12 วิธี หรือ 4P2 = 12

คำตอบมีหน่วยเป็น “วิธี” ไม่ใช่ความน่าจะเป็น

3. นับทีมที่ไม่แยกตำแหน่ง: nCr

ถ้าเลือกคนต่างกัน r คนจาก n คน โดยไม่ซ้ำและไม่สนลำดับ:

nCr = n! ÷ [r! × (n − r)!]

หรือ nCr = nPr ÷ r!

ทีมสองคนจาก A, B, C, D มี AB, AC, AD, BC, BD, CD รวม 6 ทีม

เหตุที่ 4 × 3 = 12 ต้องหารด้วย 2! เพราะทีมเดียวกันถูกนับเป็น AB และ BA อย่างละหนึ่งครั้ง จึง 4C2 = 12 ÷ 2 = 6

ถ้าเลือกทีมสามคน การจัดลำดับสมาชิกของทีมเดิมมี 3! = 6 แบบ จึงต้องหารด้วย 6 ไม่ใช่หารด้วย 3 เสมอ การหาร r! ใช้ได้กับกรณีพื้นฐานนี้ที่คนหรือวัตถุแตกต่างกัน ไม่มีเงื่อนไขพิเศษที่ทำให้การนับซ้ำแต่ละกลุ่มไม่เท่ากัน

4. ตัวอย่างเปรียบเทียบจากคน 7 คน

เลือก 3 คนเป็นทีมที่สมาชิกมีสถานะเหมือนกัน:

7C3 = (7 × 6 × 5) ÷ (3 × 2 × 1) = 35 ทีม

เลือก 3 คนมารับ 3 หน้าที่ที่แตกต่างกัน คนละหน้าที่:

7P3 = 7 × 6 × 5 = 210 วิธี

ใช้คนจำนวนเท่ากันและเลือกเท่ากัน แต่สิ่งที่นับต่างกัน ตรวจย้อนกลับได้ว่า 35 ทีม × 6 วิธีจัดหน้าที่ต่อทีม = 210 วิธี ไม่ใช่เลือกสูตรตามคำตอบที่ดูคุ้น

5. Practice: 3 questions

ทุกข้อแต่งขึ้นใหม่เพื่อฝึกพื้นฐาน มีคำตอบถูกหนึ่งตัวเลือก ไม่ใช่ข้อสอบจริง

Question 1

A group has 8 different trainees. How many different teams of 3 can be formed if all team members have equal roles?

A. 24

B. 28

C. 56

D. 168

E. 336

Hint: เปลี่ยนลำดับชื่อแล้วสมาชิกยังเป็นทีมเดิมหรือไม่?

Question 2

From 8 different trainees, one leader and one recorder are selected. No trainee may hold both roles. How many assignments are possible?

A. 16

B. 28

C. 48

D. 56

E. 64

Hint: เติมช่องผู้นำก่อน แล้วดูว่าช่องผู้จดเหลือกี่คน

Question 3

Five different books are available. In how many ways can 3 of them be placed in a row on a shelf, without repeating a book?

A. 10

B. 15

C. 20

D. 60

E. 125

Hint: ตำแหน่งซ้าย กลาง ขวาแยกกัน และหนังสือใช้ซ้ำไม่ได้

6. เฉลย เหตุผล และทางลัดที่ตรวจได้

ข้อ 1 ตอบ C: เป็น Combination เพราะทีมเดิมไม่เปลี่ยนเมื่อเรียงชื่อใหม่

8C3 = (8 × 7 × 6) ÷ (3 × 2 × 1) = 56

ทางลัด: ตัด 6 บนกับ 6 ล่าง เหลือ 8 × 7 แต่ต้องเข้าใจว่าตัดจากตัวประกอบ ไม่ใช่ลบตัวเลข

Type: Combination | Topic: Counting | Difficulty: Basic

ข้อ 2 ตอบ D: หน้าที่ต่างกันจึงใช้ Permutation มี 8 ทางเลือกสำหรับผู้นำ และ 7 สำหรับผู้จด รวม 56 วิธี

ทางลัด: ใช้ 8 × 7 ได้เลย ไม่ต้องขยายแฟกทอเรียลทั้งหมด

Type: Permutation | Topic: Distinct roles | Difficulty: Basic

ข้อ 3 ตอบ D: หนังสือต่างกันและมีตำแหน่งเรียงซ้ายไปขวา จึง 5 × 4 × 3 = 60 วิธี

ทางลัด: วาดช่อง 3 ช่อง แล้วใส่จำนวนทางเลือก 5, 4, 3

Type: Permutation | Topic: Ordered arrangement | Difficulty: Basic

ข้อ 1 กับข้อ 2 ได้ตัวเลข 56 เท่ากันโดยบังเอิญ แต่ใช้แนวคิดต่างกัน อย่าใช้ความเหมือนของตัวเลขยืนยันว่าเลือกสูตรถูก

7. เช็กลิสต์ก่อนกดสูตร

1) สิ่งของหรือคนต่างกันทุกตัวหรือไม่?

2) ใช้ตัวเดิมซ้ำได้หรือไม่?

3) สลับตำแหน่งแล้วนับเป็นผลใหม่หรือไม่?

4) มีเงื่อนไขเพิ่ม เช่น ต้องมีคนใดคนหนึ่ง ห้ามติดกัน หรือเรียงเป็นวงกลมหรือไม่?

ถ้าเงื่อนไขเปลี่ยน หยุดใช้สูตรพื้นฐานอัตโนมัติ เช่น รหัส 3 หลักจากเลข 0–9 ที่ใช้ซ้ำได้และอนุญาตศูนย์นำหน้า มี 10 × 10 × 10 = 1,000 รหัส ไม่ใช่ 10P3 ส่วนวัตถุที่เหมือนกันหรือการเรียงวงกลมต้องพิจารณาแยกจากบทนี้

ลองฝึก 10 นาที: ใช้บัตร A–D จัดคู่แบบแยกหน้าที่แล้วนับ จากนั้นรวมคู่ที่เป็นทีมเดียวกัน เขียนเหตุผลก่อนดูสูตร แล้วเปลี่ยนเป็นบัตรห้าใบและเลือกสามใบ

อ่านต่อเรื่องเงื่อนไขการสุ่มแบบไม่ใส่คืน:

https://studentpilotthai.com/articles/probability-without-replacement

ฝึกอ่านเงื่อนไขโดยไม่สรุปย้อนกลับ:

https://studentpilotthai.com/articles/conditional-logic-converse

8. แหล่งอ้างอิงและการเรียนต่อ

ตรวจหลักการวันที่ 7 พฤศจิกายน 2569 กับ OpenStax Contemporary Mathematics หัวข้อ 7.3 Combinations:

https://openstax.org/books/contemporary-mathematics/pages/7-3-combinations

ตัวอย่าง โจทย์ และแผนภาพในบทความสร้างขึ้นใหม่ เนื้อหานี้ไม่ใช่ประกาศรับสมัครและไม่รับประกันคะแนนหรือผลสอบ

ผู้เขียน: Captain Ferry

✮✮✮✮✮ ครบทุกเรื่องการสอบ Student Pilot สนใจสอบถามทาง Line : @tutorferry พร้อมแจ้งหัวข้อที่ต้องการฝึกและตัวอย่างโจทย์ที่ยังติด

แหล่งอ้างอิง

นำความรู้ไปลองทำโจทย์

ทดลองฟรี 9 ข้อ รวม Math, Physics และ Aptitude · 1 ครั้งต่อบัญชี

ทดลอง Mock Testดูแพ็กเกจ

จากบทความสู่แผนฝึกและแพ็กเกจ

อ่านหลักการเพิ่มเติม เลือกชุดฝึก และเปรียบเทียบสิทธิ์ในแพ็กเกจตามเรื่องที่สนใจ

คณิตศาสตร์สอบนักบิน: เนื้อหา โจทย์ และแพ็กเกจ Math →